A. Ohitö dödö Wanura Turia Somuso Dödö (Injil)
Sura duria somuso dödö (Injil) tenga autobiografi,[1] börö me lö nisura Yesu göi zura mato sambua. Ba tenga göi biografi,[2] börö me lö ahori lasura fefu waöwaö Yesu Keriso sagötö so Ia ba guli danö. Na tahaogö ta’osisi’ö, ebua wanurara waöwaö wa’amate Yesu moroi ba hikayania me lö irugi zi 30 fakhe. Ebua dödöra ba wanuriagö fa’amatenia ba niha sanema surara andrö. Ba da’ö ta’ila wa Sura Duria Somuso Dödö (Injil) sindruhunia mane Buletin Berita (angombakhata/turia nifarongogö ba niha).[3] Ba zura andrö ladunödunö ba niha sombaso hewisa halöẁö nifalua Yesu Keriso ba wolo’ö somasi Lowalangi Ama, ba wohöli niha guli danö.
Sura Duria Somuso Dödö, ba bahasa Indonesia lafotöi Injil. Injil andre tehalö moroi ba li Yunani, euangelion. Euangelion eluahania turia si sökhi sangomusoi’ö dödö zamondrongo. Turia si sökhi (euangelion) sasese lafarongogö ya’ia da’ö turia wemöna zi sambua amatöröẁa razo (kerajaan) ba wasuwöta. Turia da’ö dania ba ifa’ema tengetenge razo ba niha mbanua/niha sato. Ba lahuhugö dania da’ö sato ba wa’omuso dödöra. Lö irai lafotöi euangelion (Injil) na te’ala zifasuwö börö me lö fa’omuso dödö ba da’ö. Hiza’i, turia nidunödunö zanura Turia Somuso Dödö ba Zura Ni’amoni’ö, ya’ia wa’amöna Yesu Keriso ba wolaẁa Afökha. Femönania andrö tenga si mane ba wasuwöta razo ba guli danö. Ibelegö nosonia, ena’ö kala nudunia. Ba wa’amatenia andrö wa tola mate musunia. Ifotandra wemönania andrö Lowalangi, ya’ia me isusugi moroi ba ngai zi mate, me no irugi tölu ngaluo ba narö danö. Turia si manö da’a, ba lö omuso dödö zamondrongo. Börö me fa’amate zi falukha ya’ia. Andrö dania imane Faulo: “Turia röfa andrö, ba faya sa ba niha si tetibo, ba ba khöda, ni’orifi, ba no fa’abölö Lowalangi”[4] (1Kor. 1:18). Ba niẁa’ö Waulo andre anehe ita wa lö fefu niha samondrongo turia Yesu andrö faduhu dödöra khönia. So zi fatuwu ba so göi zanguma’ö fayafaya duria andrö (1Kor. 1:22-24). Börö zi manö, ohitö dödö ba wanura Injil ya’ia da’ö ba wanuriagö turia fa’amate Yesu Keriso me no ihöli ita ba huku horö fa’amate. No maoso Ia moroi ba ngai zi mate, ba no manahae Ia. Ba so dania ginötö, ifuli mangawuli Ia, ba wanguhuku niha guli danö (Fahela ba Duho Wamati Niha Keriso/Pengakuan Iman Rasuli). Molo’ö zanura Sura Ni’amoni’ö, waöwaönia sabölö moguna ba niha samati ba sinangea lafa’ema ba niha ya’ia waöwaönia i’otarai ndröfi si 30 fakhe, börö me ba da’ö ihalöẁögöigö gohitö we’amö-Nia ba guli danö si no ihonogöi Ama moroi ba zorugo (Misi Allah).
Si ndruhunia, na so zanofu hana wa lö ahori lasura fefu waöwaö Yesu andrö ba zura, ba ya’itörö tödöda zi no ihönaigö isura Yohane, me imane: “Ba oya na sa mbö’önia, nilau Yesu, ba na lazarazara wananö ba zura ena’ö, ba ba dödögu, BA LÖ ITAHA ULI DANÖ MA’ASAGÖRÖ ZURA ANDRÖ, NITANÖ YA’IA” (Yoh. 21:25). Faduhu dödö Yohane wa fefu zi no lafa’anö ba zura, ba no obönö ba wamaduhu’ö ha niha Yesu Keriso andrö. Börö da’ö, na lahaogö wombaso ba ba wamo’eluaha nisura ndra nifahaö Yesu andrö, ba lö sa’ae mangiwa dödöda ba wangi’ila Yesu Keriso andrö. Andrö imane Yohane: "Ba no musura da’e, ENA’Ö FADUHU DÖDÖMI, BA ENA’Ö SO KHÖMI WA’AURI SI LÖ AETU, ba döinia andrö, na faduhu dödömi" (Yoh. 20:31). No tobönö danedane wamatida zi no mufa’anö andrö, mendrua manö, fa’atuatuada ba no sambö’ambö (1Kor. 13:9a).
III
AMARAHUTA
Ba Waöwaö Yesu Keriso si lö Nisura ba Zura Ni’amoni’ö andre aboto ba dödöda wa Yesu andrö ebua Ia ba Nazareta[5], ba itörö fefu lala huku niha Yahudi. Tahi wa lö lafa’anö ba zura da’ö börö me fefu niha sombaso Turia Somuso Dödö (Injil) la’ila gosilöẁa niha Yahudi. Börö zi manö, si tobali angerönuada ba waöwaö-Nia andre, ya’ia da’ö:
Si föföna, No itörö wamahaö ba I’odödögö zekola-Nia. Molo’ö mbosi wamahaö niha Yahudi, no möi sa’ae ba zekola ndraono ba ndröfi si 5 (lima) fakhe ba awena tobali dania ia rabi ma samahaö ba ndröfi si 30 fakhe. Ba we’amöi Yesu ba zekola, ba I’oguna’ö ginötö 25 fakhe, ena’ö ahori itörö fefu wamahaö niha Yahudi. Ifa’anö Ia tobali Rabi (samahaö), molo’ö huku Yahudi. Molo’ö huku Yahudi, ba tebai larugi mbosi zekola rabi (Midrash) na lö onekhe. Ba da’e ta’ila wa Yesu andrö onekhe ba I’odödögö sibai sekola (giat belajar).
Anehe göi ita, ba wama’ema famahaö-Nia ba niha, ba oi tobali howuhowu ba zamondrondrongo Ya’ia. Ifaduhu’ö khöda Matai’o, imane: “Ba tobali, me no i’o’ozui huhuonia andrö Yesu, ba tobali dödö zato ba wamahaönia. Me no famahaö zabölö wamahaönia ya’ira, ba tenga si mane ba zangila amakhoita andrö khöra” (7:28-29). Börö zi manö, dozi ita si möi enoni Lowalangi, böi göi atage ita belajar ba wangalui geluaha daroma li-Nia. Moguna sibai wamahaö andrö ba khöda, ena’ö ba wamaduhu’ö Turia Somuso Dödö andrö, möi ba dödö zamondrongo ba aboto ba dödöra irege tobali fangorifira.
Si dua, Ihalöẁögöigö halöẁö side’ide. Ifatunö khöda Yohane gohitö Lowalangi ba wamatenge Ono-Nia ba guli danö, ya’ia da’ö ba wangorifi nösi guli danö (3:16-17). Halöẁö Yesu andrö ba no ebua sibai, irege ibelegö dania noso-Nia, ena’ö te’orifi ita dozi samati khönia. Hiza, fatua lö ilau da’ö, ba ihalöẁögöigö ua halöẁö side’ide, si mane fatuka, ma zui halöẁö baomo. Lö i’anema’ö iwawaya halöẁö nibe’e Nama-Nia moroi ba zorugo, ba wa’ide’ide-Nia. Ifahaö ita ena’ö böi ta’osiwawöi ma taröi lala halöẁö nibe’e ba dangada, gofu ha wa’ide’ide ia. Imane Yesu, “Ha niha zi lö faröi ba wondrege zide’ide andrö, ba lö’ö göi faröi ba zebua, ba ha niha zofaya ba wondrege zide’ide andrö, ba mofaya ba göi ba zebua” (Luk. 16:10). Andrö dozi samati/enoni-Nia, böi faröi it aba wangai halöẁö si no mube’e noro dödöda, gofu ha wa ebua, ba ha wa ide’ide.
Si tölu, I’omasi’ö ba Irorogö zatua-Nia. Si ndruhunia, oföna mate Yosefo moroi khö Yesu. Börö me ono sia’a Yesu, ba tobali Ya’ia sa’ae zangalui soguna baomo – itohugö fatuka. Irorogö nina-Nia, Maria ba talifusönia fefu – Yakobo, Yosefo, Simoni, Yuda (Mat. 13:55), Yose (Mrk. 6:3). Lö I’ositengagöi göi nösi nomonia. Börö da’ö, gofu hewisa wa’oya lala halöẁö niwawaya ndra enoni ma banua Niha Keriso, böi la’osiwawöi zoroiyomora. Tebai labe’e tahi mbanua Lowalangi ba wangositengagö iraono, satua ba talifusö. Samati khö Lowalangi, ba irorogö, ba i’omasi’ö zoroiyomonia. Yesu andrö no ibe’e khöda wamaedo, ba yatedou ita ba wa’omasi irege fakhilikhili ita khö Nono Lowalangi andrö! Na so zanguma’ö, ba khönia ahono ia, ba mo’ömö ia, fa si mane amuata da’ö göi gamuatania (1Yoh. 2:6).
Faduhu dödögu, ba nifa’anögu andre he wa’ae mo’amböta, ba tola aboto ba dödöda waöwaö-Nia sa’ae, si faudu ba zi lö mufa’anö ba Zura Ni’amoni’ö. Börö zi manö, mo’ömö ita ena’ö tafaduhu’ö Ia ba niha fefu, ta’otarai ba nösi nomoda. Aefa da’ö, böi sa’aei manofunofu dödöda ba nifalua Yesu ba guli danö fatua lö irugi zi 30 fakhe. Ta’atulö’ö na so zamaelungu waöwaö-Nia. Börö da’ö, ya’aro ita ba wamati ba döi-Nia andrö, irugi orahu ita khö-Nia ba nahia si no ifabu’u khöda, dozi samati ba döi-Nia.
[1] Hikaya wa’auri niha nisurania samösa (Riwayat hidup pribadi yang ditulis sendiri)
[2] Hikaya wa’auri zi samösa niha nisura niha bö’ö (Riwayat hidup seseorang yang ditulis orang lain)
[3] David Pawson, Membuka Isi Alkitab Perjanjian Baru, (Jakarta Pusat: Immanuel Publishing House, 2017), 25.
[4] Ba Alkitab Bahasa Indonesia Sehari-hari (BIS) imane wanguma’ö: “Sebab bagi orang-orang yang menuju kebinasaan, berita tentang kematian Kristus pada salib merupakan omong kosong. Tetapi, bagi kita yang diselamatkan oleh Allah, berita itu merupakan caranya Allah menunjukkan kuasa-Nya.”
[5] Moroi ba da’e dania lafotöi zamati khö Keriso, Nasrani börö me banua Nazareta Ia (Halöwö Zinenge 24:5).